
Zimmet ve irtikap, yalnızca kamu görevlilerinin işleyebildiği suçlardır. Zimmet, görev nedeniyle teslim edilen malın mal edinilmesidir ve cezası 5 yıldan 12 yıla kadar hapistir. İrtikap, görevin sağladığı nüfuzla kişiden yarar sağlanmasıdır ve cezası 10 yıla kadar çıkar. Zimmette malın iadesi cezayı üçte ikiye kadar indirir. Her iki suçta soruşturma izni aranmaz. Dayanak Türk Ceza Kanunu m.247 ve m.250 hükümleridir.
- 1. Zimmet ve İrtikap Suçları Nedir?
- 2. Zimmet ve İrtikap Suçlarının Cezası
- 3. Zimmet Suçunun Türleri
- 4. İrtikap Suçunun Türleri
- 5. Zimmet, İrtikap ve Rüşvet Arasındaki Fark
- 6. Zimmette Etkin Pişmanlık
- 7. Soruşturma İzni, Tutuklama ve Görevli Mahkeme
- 8. Memuriyete Etkisi
- 9. Savunmada Öne Çıkan Noktalar
- 10. Sık Sorulan Sorular
Zimmet ve İrtikap Suçları Nedir?
Hasan Bey bir belediyede veznedar olarak çalışıyordu. Tahsil ettiği paraların bir kısmını “ay sonu yerine koyarım” diyerek kullandı. Müfettiş denetiminde açık ortaya çıktı. Parayı aynı gün iade etti, ama soruşturma yine de başladı.
Zimmet ve irtikap, kamu idaresinin güvenilirliğine karşı işlenen suçlardır. İkisinin de faili kamu görevlisidir. Ancak işleniş biçimleri birbirinden farklıdır.
- Zimmet: Görevli, görevi nedeniyle kendisine teslim edilen malı kendisine veya başkasına mal eder.
- İrtikap: Görevli, görevinin sağladığı nüfuzu kullanarak bir kişiden yarar sağlar.
Kamu görevlisi kavramı geniştir. Memurlar, belediye çalışanları ve kamu hizmetine katılan diğer kişiler bu kapsamdadır. Bu alandaki çalışmalarımız kamu görevlisi suçları avukatı sayfasında yer alır.
Zimmet ve İrtikap Suçlarının Cezası
| Suç | Hapis cezası | Zamanaşımı | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Zimmet | 5 yıldan 12 yıla kadar | 15 yıl | TCK m.247/1 |
| Nitelikli zimmet | Ceza yarı oranında artırılır | 15 yıl | TCK m.247/2 |
| Kullanma zimmeti | Ceza yarıya kadar indirilebilir | 15 yıl | TCK m.247/3 |
| İcbar suretiyle irtikap | 5 yıldan 10 yıla kadar | 15 yıl | TCK m.250/1 |
| İkna suretiyle irtikap | 3 yıldan 5 yıla kadar | 8 yıl | TCK m.250/2 |
| Hatadan yararlanarak irtikap | 1 yıldan 3 yıla kadar | 8 yıl | TCK m.250/3 |
| Malın değerinin azlığı (zimmet) | Ceza üçte birden yarıya kadar indirilir | 15 yıl | TCK m.249 |
İrtikapta da sağlanan yararın değeri ve mağdurun ekonomik durumu dikkate alınır. Bu durumda ceza yarıya kadar indirilebilir.
Zimmet Suçunun Türleri
- Basit zimmet: Görevli malı doğrudan kendisine mal eder. Açık, basit bir incelemeyle anlaşılır.
- Nitelikli zimmet: Görevli, zimmeti gizlemek için hileli davranışlara başvurur. Sahte belge ve kayıt düzenlemek buna örnektir.
- Kullanma zimmeti: Görevli malı geçici olarak kullanıp iade etmek amacıyla alır.
Suçun oluşması için malın göreve bağlı olarak teslim edilmiş olması gerekir. Görevli mal üzerinde zilyet veya koruma yükümlüsü olmalıdır. Böyle bir teslim yoksa suç hırsızlık veya dolandırıcılık olabilir.
Banka çalışanlarının zimmeti ayrı bir kanunda düzenlenmiştir. Bankacılık Kanunu bu fiiller için daha ağır cezalar öngörür.
İrtikap Suçunun Türleri
- İcbar suretiyle irtikap: Görevli, kişiyi yarar sağlamaya zorlar. Kişi, haklı bir işinin görülmeyeceği kaygısıyla ödeme yapmak zorunda kalır.
- İkna suretiyle irtikap: Görevli, hileli davranışlarla kişiyi ödemeye ikna eder. Örneğin olmayan bir harcın gerektiğini söyler.
- Hatadan yararlanma: Görevli, kişinin kendi hatasından yararlanarak fazla ödemeyi kabul eder.
Zimmet, İrtikap ve Rüşvet Arasındaki Fark
- Zimmet: Mal zaten görevlinin elindedir. Görevli malı kendisine mal eder.
- İrtikap: Kişinin iradesi zorlanır veya aldatılır. Kişi mağdurdur.
- Rüşvet: Taraflar serbestçe anlaşır. Rüşvet veren de suç işlemiş olur.
- Görevi kötüye kullanma: Daha özel bir suç oluşmadığında uygulanan genel hükümdür.
- Güveni kötüye kullanma: Fail kamu görevlisi değilse bu suç gündeme gelir.
Bu ayrım hem cezayı hem de karşı tarafın konumunu değiştirir. İrtikapta para veren kişi mağdurdur. Rüşvette ise aynı kişi sanık olur.
Zimmette Etkin Pişmanlık
Zimmet suçunda malın iadesi cezayı ciddi biçimde azaltır (TCK m.248). İndirim oranı iadenin yapıldığı aşamaya göre değişir.
- Soruşturma başlamadan önce iade.Ceza üçte ikiye kadar indirilir.
- Dava açılmadan önce iade.Ceza yarıya kadar indirilir.
- Hükümden önce iade.Ceza üçte bire kadar indirilir.
İndirim için malın aynen iade edilmesi veya zararın tamamen karşılanması gerekir. Kısmi ödeme yeterli değildir. İrtikap suçunda ise benzer bir etkin pişmanlık hükmü yoktur.
Bir örnekle açıklayalım. Sanık zimmetten alt sınırdan 5 yıl ceza alsın. Soruşturma başlamadan iade ettiyse ceza 1 yıl 8 aya inebilir. Takdiri indirimle bu süre 1 yıl 4 ay 20 güne düşer. Bu durumda erteleme ve HAGB gündeme gelir.
Soruşturma İzni, Tutuklama ve Görevli Mahkeme
- Soruşturma izni: Zimmet ve irtikapta memur yargılamasına ilişkin izin usulü uygulanmaz. Savcılık doğrudan soruşturur.
- Görevli mahkeme: Zimmet davalarına ağır ceza mahkemesi bakar.
- Şikâyet: Her iki suç da kendiliğinden soruşturulur.
- Uzlaştırma: Bu suçlarda uzlaştırma uygulanmaz.
- El koyma: Suçla bağlantılı malvarlığına tedbiren el konulabilir.
- Tutuklama: Genel şartlar varsa tutuklama kararı verilebilir.
Soruşturma çoğu zaman bir müfettiş raporuyla başlar. İdari soruşturma ile ceza soruşturması birbirinden bağımsız yürür. Biri diğerinin sonucunu kendiliğinden belirlemez.
Memuriyete Etkisi
Bu suçların en ağır sonucu çoğu zaman meslek hayatı üzerinde görülür.
- Mahkûmiyet: Zimmet ve irtikaptan mahkûm olan kişi memur olamaz. Bu engel affa uğrasa bile devam eder.
- Görevin sona ermesi: Mahkûmiyet kesinleştiğinde memuriyet sona erer.
- Erteleme: Ceza ertelense bile mahkûmiyet vardır ve memuriyet kurtulmaz.
- HAGB: Mahkûmiyet sayılmaz. Ancak disiplin soruşturması riski sürer.
- Görevden uzaklaştırma: Soruşturma süresince tedbiren açığa alma uygulanabilir.
- Kamu zararı: Zarar, ceza davasından bağımsız olarak görevliden tahsil edilir.
HAGB bu yüzden kamu görevlileri için belirleyicidir. Şartlarını hükmün açıklanmasının geri bırakılması yazımızda anlattık.
Savunmada Öne Çıkan Noktalar
- Kast: Zimmet kasten işlenir. Hesap hatası veya kayıt eksikliği tek başına suç değildir.
- Görev bağlantısı: Malın görev nedeniyle teslim edilip edilmediği araştırılmalıdır.
- Açığın miktarı: Sayım tutanakları ve bilirkişi raporu ayrıntılı biçimde incelenmelidir.
- Hileli davranış: Nitelikli zimmet için gizlemeye yönelik hile somut olarak ispatlanmalıdır.
- İade zamanı: İadenin hangi aşamada yapıldığı indirim oranını belirler.
- Suçun vasfı: Fiilin zimmet mi, görevi kötüye kullanma mı olduğu tartışılmalıdır.
İfade süreci için ifadeye çağrıldınız rehberimizi okuyabilirsiniz. Tutuklama hâlinde tutuklama kararına itiraz yazımız yol gösterir. Şirket yöneticileri bakımından benzer sorumluluklar için şirket yöneticilerinin ceza sorumluluğu sayfamıza bakabilirsiniz. Yargılama süreci ceza davaları sayfamızda anlatılmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Zimmet suçunun cezası kaç yıldır?
İrtikap suçunun cezası kaç yıldır?
Zimmete geçirilen para iade edilirse ceza düşer mi?
İrtikap ile rüşvet arasındaki fark nedir?
Zimmetten ceza alan memur görevine dönebilir mi?
Zimmet suçunda HAGB veya erteleme olur mu?
Zimmet ve irtikapta soruşturma izni gerekir mi?
Kullanma zimmeti nedir?
Kamu görevlisi olmayan kişi zimmetten ceza alır mı?
Zimmet ve irtikapta zamanaşımı kaç yıldır?
Bu yazı, mesleki çalışmalarını ceza hukukunda yoğunlaştıran Av. Mustafa Yılmaz tarafından hazırlanmıştır. Av. Mustafa Yılmaz, zimmet, irtikap, rüşvet ve görevi kötüye kullanma iddialarında kamu görevlilerine yönelik savunma yapmaktadır. Dosyaları soruşturmadan istinaf ve temyize kadar takip etmektedir.
Büro, Pendik E5 Yan Yol üzerindeki VARTAR Plaza’dadır. Pendik, Kartal, Tuzla, Maltepe ve Sultanbeyli başta olmak üzere Anadolu Yakası’ndaki dosyalar takip edilir. Ayrıntılı bilgi için hakkında sayfasına bakabilirsiniz.
Zimmet ve irtikap suçlamaları hem özgürlüğünüzü hem meslek hayatınızı etkiler. İadenin zamanı ve ilk ifade sonucu belirler. Dosyanız için bir ceza avukatıyla görüşebilirsiniz.
Danışmanlık ücretlidir. Ücretler TBB Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi esas alınarak belirlenir.
Bu yazı 18 Ekim 2026 tarihinde yayımlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir. İçerik, Avukatlık Kanunu ve Türkiye Barolar Birliği Meslek Kuralları çerçevesinde hazırlanmıştır.

