
Karşılıksız çek, bankaya süresinde ibraz edilen çekin karşılığının hesapta bulunmamasıdır. Şirket çeklerinde ceza sorumluluğu, mali işleri yürütmekle görevli yönetim organı üyesine aittir. Böyle bir görevlendirme yoksa yönetim organındaki herkes sorumludur. Yalnızca ortak olmak sorumluluk doğurmaz. Ceza her çek için 1.500 güne kadar adli para cezasıdır ve ödenmezse hapse çevrilir. Çek bedeli faiziyle ödenirse dava düşer. Dayanak 5941 sayılı Çek Kanunu m.5 ve m.6 hükümleridir.
- 1. Karşılıksız Çek Suçu Nedir?
- 2. Karşılıksız Çek Cezası Ne Kadardır?
- 3. Şirket Çekinde Kim Sorumludur?
- 4. İstifa Eden Yönetici Sorumlu Olur mu?
- 5. Yöneticiler Kendilerini Nasıl Korur?
- 6. Ödeme Yapılırsa Dava Düşer mi?
- 7. Karşılıksız Çek Dolandırıcılık mıdır?
- 8. İbraz Süresi ve İleri Tarihli Çek
- 9. Yargılama Süreci
- 10. Tebligat Aldıysanız İlk Adımlar
- 11. Sık Sorulan Sorular
Karşılıksız Çek Suçu Nedir?
Bir inşaat şirketinin yönetim kurulu üyesi olan Serdar Bey, mali işlerle hiç ilgilenmiyordu. Şirket çekleri karşılıksız çıkınca icra ceza mahkemesinden tebligat aldı. Savunması şuydu: “Ben imza bile atmadım.” Mahkeme için belirleyici olan ise imza değil, görev dağılımıydı.
Karşılıksız çek suçu, çekin kanuni süresinde bankaya ibraz edilmesine rağmen karşılığının bulunmamasıdır. Banka bu durumu çekin arkasına “karşılıksızdır” şerhiyle işler. Suç bu anda tamamlanır. Çeki düzenleyen kişinin niyeti aranmaz.
Şirket çeklerinde sorumluluk, şirketin kendisine değil gerçek kişi yöneticilere aittir. Bu yüzden yöneticilerin kim olduğu ve hangi görevi yürüttüğü dosyanın merkezindedir. Bu alandaki çalışmalarımız şirket yöneticilerinin ceza sorumluluğu sayfasında yer alır.
Karşılıksız Çek Cezası Ne Kadardır?
| Konu | Düzenleme | Dayanak |
|---|---|---|
| Adli para cezası | Her çek için 1.500 güne kadar | Çek Kanunu m.5/1 |
| Alt sınır | Çekin karşılıksız kalan tutarından az olamaz | Çek Kanunu m.5/1 |
| Günlük tutar | 100 TL ile 500 TL arasında belirlenir | TCK m.52 |
| Ek yaptırım | Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı | Çek Kanunu m.5/1 |
| Ödenmezse | Doğrudan hapse çevrilir | Çek Kanunu m.5/11 |
| Uygulanmayan kurumlar | HAGB, uzlaştırma ve ön ödeme | Çek Kanunu m.5/11 |
| Şikâyet süresi | Öğrenmeden itibaren 3 ay, her hâlde 1 yıl | İİK m.347 |
| Görevli mahkeme | İcra ceza mahkemesi | Çek Kanunu m.5/1 |
Adli para cezası ödenmezse kamuya yararlı işte çalışma seçeneği sunulmaz. Ceza doğrudan hapse çevrilir. Bu yönüyle karşılıksız çek, diğer adli para cezalarından daha serttir. Mahkeme yargılama sırasında koruma tedbiri olarak da çek yasağı verebilir.
Şirket Çekinde Kim Sorumludur?
Kanun, şirket adına düzenlenen çeklerde sorumluyu açıkça belirler (Çek Kanunu m.5/2). Sıralama şöyledir.
- Mali işleri yürütmekle görevli yönetim organı üyesi.Şirkette böyle bir görevlendirme varsa yalnızca bu kişi sorumludur.
- Yönetim organını oluşturan gerçek kişiler.Görevlendirme yoksa anonim şirkette yönetim kurulu üyeleri, limited şirkette müdürler sorumludur.
- İbraz tarihindeki durum esas alınır.Suç ibraz anında oluştuğu için o tarihte görevde olan yönetici değerlendirilir.
Yargıtay, çekin karşılığının ibraz tarihi itibarıyla değerlendirileceğini kabul eder. Çeki imzalayan kişi ile hesapta karşılık bulundurmakla yükümlü kişi farklı olabilir. Savunmada bu ayrım belirleyicidir.
İstifa Eden Yönetici Sorumlu Olur mu?
İstifa tek başına yeterli değildir. Üç koşul birlikte değerlendirilir.
- Tescil: İstifa ticaret siciline tescil edilmiş olmalıdır.
- İlan: Tescil edilen değişiklik Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilmelidir.
- Fiilî bağın kesilmesi: Yönetici şirketle ilişkisini gerçekten sonlandırmış olmalıdır.
Yargıtay, istifası tescil ve ilan edilmeyen yöneticinin sorumluluğunun sürebileceğini kabul eder. Özellikle şirketle fiilî bağ devam ediyorsa savunma zayıflar. Ancak tescil yapılmamış olsa bile, görevden fiilen ayrıldığı belgelerle kanıtlanan yönetici lehine karar verilebilir.
Yöneticiler Kendilerini Nasıl Korur?
- Görev dağılımı kararı alın. Mali işlerden sorumlu üyeyi yönetim kurulu kararıyla belirleyin.
- İç yönergeyi tescil ettirin. Görev dağılımını içeren iç yönerge tescil ve ilan edilmelidir.
- İmza sirkülerini güncelleyin. Çek düzenleme yetkisi kimdeyse belgede açıkça yer almalıdır.
- İstifayı hemen tescil ettirin. Ayrılan yönetici tescil ve ilanı takip etmelidir.
- Banka yetkilerini iptal ettirin. Ayrılan yöneticinin hesap yetkileri kaldırılmalıdır.
- Konkordatoda yetkiyi belgeleyin. Çek hesabının komiser veya başka bir kişiye devri yazılı olmalıdır.
Ödeme Yapılırsa Dava Düşer mi?
Evet. Karşılıksız çekte etkin pişmanlık geniştir (Çek Kanunu m.6). Çekin karşılıksız kalan kısmı faiziyle ödenirse sonuç aşağıdaki gibidir.
- Yargılama sürerken ödeme: Dava düşer.
- Karar kesinleştikten sonra ödeme: Hüküm bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.
- Şikâyetten vazgeçme: Aynı sonucu doğurur.
- Faiz hesabı: Kanuni ibraz tarihinden itibaren ticari temerrüt faizi işletilir.
Ödeme belgesi mahkemeye sunulmalıdır. Ödeme yapılmazsa çek düzenleme yasağı infazdan 3 yıl sonra kaldırılabilir. Her hâlde yasağın başlangıcından 10 yıl sonra kalkar.
Karşılıksız Çek Dolandırıcılık mıdır?
Kural olarak hayır. Karşılıksız çıkan çek, Çek Kanunu kapsamında ayrı ve daha hafif bir suçtur. Ancak bazı hâllerde dolandırıcılık gündeme gelir.
- Baştan ödeme niyeti olmaması: Hesabı kapalı veya yasaklı olduğunu bilerek hileyle çek vermek nitelikli dolandırıcılık oluşturabilir.
- Sahte veya çalıntı çek: Belgede sahtecilik ve dolandırıcılık hükümleri uygulanır.
- Ticari risk: Çek verilirken ödeme niyeti varsa ve sonradan karşılık bulunamadıysa yalnızca Çek Kanunu uygulanır.
Bu ayrım cezayı kat kat değiştirir. Dolandırıcılığın şartlarını nitelikli dolandırıcılık yazımızda anlattık.
İbraz Süresi ve İleri Tarihli Çek
- Aynı yerde ödenecek çek: Düzenleme tarihinden itibaren 10 gün içinde ibraz edilmelidir.
- Farklı yerde ödenecek çek: Süre 1 aydır.
- Süresinde ibraz edilmeyen çek: Karşılıksız çek suçu oluşmaz. Alacak yalnızca hukuk yoluyla takip edilir.
- İleri tarihli çek: Üzerindeki tarihten önce ibraz edilemez. Bu kural 31 Aralık 2028 tarihine kadar uzatılmıştır.
Yargılama Süreci
- Şikâyet: Hamil, çekin karşılıksız kaldığını öğrendiği tarihten itibaren 3 ay içinde şikâyetçi olmalıdır.
- Yetkili mahkeme: Çekin ibraz edildiği yer, hesabın bulunduğu şube, hesap sahibinin veya şikâyetçinin yerleşim yeri mahkemeleri yetkilidir.
- Duruşma: Şikâyetçi mazeretsiz gelmezse şikâyet düşer.
- Hapis tavanı: Çevrilen hapis tek hükümde 3 yılı, birden fazla hükümde 5 yılı geçemez.
- Kanun yolu: Karara karşı itiraz ve istinaf yolları açıktır.
Konkordato mühleti alan şirketlerde yöneticinin yetkisi sınırlanmış olabilir. Bu durum sorumluluk değerlendirmesinde dikkate alınır. 2020 yılında getirilen infaz durdurma düzenlemesi yalnızca 30 Nisan 2021 öncesi suçları kapsar. Sonraki çekler için böyle bir imkân yoktur.
Tebligat Aldıysanız İlk Adımlar
- Görev dağılımı belgelerini toplayın. Yönetim kurulu kararı, iç yönerge ve imza sirkülerini hazırlayın.
- İbraz tarihini kontrol edin. O tarihte görevde olup olmadığınızı sicil kayıtlarıyla belgeleyin.
- Ödeme imkânını değerlendirin. Faiziyle ödeme davayı tamamen düşürür.
- Duruşmayı takip edin. Şikâyetçinin gelmemesi lehinize sonuç doğurabilir.
- Avukatla görüşün. Sorumluluk ve vasıf savunması ilk aşamada kurulmalıdır.
Dolandırıcılık iddiası da varsa ifade öncesi ifadeye çağrıldınız rehberimizi okuyun. Yargılama süreci ceza davaları sayfamızda anlatılmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Şirket çeki karşılıksız çıkarsa kim ceza alır?
Karşılıksız çek keşide etme suçu nedir ve cezası nedir?
Limited şirketlerde müdürlerin cezai sorumluluğu nedir?
Şirket ortaklarının cezai sorumluluğu var mıdır?
Karşılıksız çek cezası hangi mahkemede görülür?
İstifa ettim ama sicile işlenmedi, ceza alır mıyım?
Karşılıksız çek adli para cezası ödenmezse hapis var mı?
Borcu ödersem dava düşer mi?
Karşılıksız çekte HAGB veya uzlaşma olur mu?
Karşılıksız çek dolandırıcılık sayılır mı?
Bu yazı, mesleki çalışmalarını ceza hukukunda yoğunlaştıran Av. Mustafa Yılmaz tarafından hazırlanmıştır. Av. Mustafa Yılmaz, karşılıksız çek, dolandırıcılık ve şirket yöneticilerine yönelik ceza soruşturmalarında savunma yapmaktadır. Dosyaları soruşturmadan istinaf ve temyize kadar takip etmektedir.
Büro, Pendik E5 Yan Yol üzerindeki VARTAR Plaza’dadır. Pendik, Kartal, Tuzla, Maltepe ve Sultanbeyli başta olmak üzere Anadolu Yakası’ndaki dosyalar takip edilir. Ayrıntılı bilgi için hakkında sayfasına bakabilirsiniz.
Karşılıksız çek nedeniyle icra ceza mahkemesinden tebligat aldıysanız görev dağılımı ve istifa belgelerinizi toplayın. Faiziyle ödeme davayı tamamen düşürür. Dosyanız için bir ceza avukatıyla görüşebilirsiniz.
Danışmanlık ücretlidir. Ücretler TBB Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi esas alınarak belirlenir.
Bu yazı 19 Ekim 2026 tarihinde yayımlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir. İçerik, Avukatlık Kanunu ve Türkiye Barolar Birliği Meslek Kuralları çerçevesinde hazırlanmıştır.

